Zona aşısı amaçlandığı gibi sadece döküntüyü değil, demans riskini de azaltıyor olabilir. Yeni çalışmalar bağışıklık, iltihap ve biyolojik yaşlanma arasındaki güçlü bağlantıya işaret ediyor.
Aşılar genelde akut hastalıklardan koruyan araçlar olarak düşünülüyor fakat son yıllarda zona aşısıyla ilgili çıkan çalışmalar bambaşka bir tablo gösteriyor: Bu aşı, demans riskini düşürmekle ilişkilendiriliyor. Hatta bazı veriler biyolojik yaşlanmayı bile yavaşlatabileceğini söylüyor.
Bu durum, aşıların “sadece enfeksiyon önleme” işlevinin ötesinde sağlıklı yaşlanma stratejilerinin parçası olabileceği düşüncesini güçlendiriyor.
ZONA AŞISI NEDİR VE NE YAPAR?
Zona aşısı, çocukken geçirilen su çiçeğine neden olan virüsün yıllar sonra yeniden aktifleşmesini engellemeyi hedefler. Virüs sinir hücrelerinde sessizce kalır, bağışıklık sistemi zayıfladığında ise zona olarak geri döner ve uzun süren sinir ağrısına, hatta görme ve işitme sorunlarına yol açabilir. İlk geliştirilen Zostavax bu riski yaklaşık yarıya indirirken, daha yeni olan Shingrix çok daha güçlü bir bağışıklık yanıtı oluşturarak koruyuculuğu %90’ın üzerine çıkarıyor.
DEMANSLA BAĞLANTISI NE?
Araştırmacılar yıllar boyunca zona aşısı olan yaşlı bireylerde demansın daha az görüldüğünü fark ediyor. İlk başta bu durumun basit bir açıklaması olduğunu, zaten sağlığına dikkat eden insanların aşı yaptırdığını, o sebeple daha az hastalandıklarını düşünüyorlar.
Daha sonra araştırmacılar, aşı yaptıranlarla yaptırmayanları değil, aşıya erişimi olan yaş gruplarıyla hiç erişimi olmayan yaş gruplarını karşılaştırıyor. Böylece “sağlıklı kullanıcı” etkisi büyük ölçüde devre dışı bırakılıyor.
Ortaya çıkan tabloda zona aşısına uygun olan grupta demans görülme oranının yaklaşık %20 daha düşük olduğunu görüyorlar ve aynı düşüş Kanada ve Avustralya verilerinde de devam ediyor. Yani sonuç tek bir ülkeye özgü kalmıyor.
Yeni nesil zona aşı olan Shingrix’e bakıldığında ise sadece riskin düştüğünü değil, insanların demans olmadan geçirdiği sürenin uzadığını da görüyorlar. Yani, aşı olan kişilerde bilişsel gerileme daha geç ortaya çıkıyor gibi görünüyor.
Neden böyle olduğu hala tam olarak bilinmemekle birlikte, araştırmacılara göre en güçlü ihtimal, aşının virüsün yeniden aktifleşmesini engelleyerek beyindeki kronik iltihaplanmayı azaltması. Bu da demansın gelişiminde rol oynayan süreçleri yavaşlatıyor olabilir. Kesin mekanizma henüz çözülmüş değil ama veriler giderek aynı şeyi söylüyor: Zona aşısı sadece zona riskini değil, beyin sağlığını da etkiliyor olabilir.
AŞININ BİYOLOJİK YAŞLANMAYA ETKİSİ
Yeni bir çalışma ise aşı olan kişilerde daha düşük iltihap belirtileri, daha iyi bağışıklık profili ve daha düşük “moleküler yaşlanma” sonuçları gösteriyor.
Kronik düşük düzeyli iltihap, hem kalp hastalıkları hem demansla ilişkili. Aşının virüsün yeniden aktifleşmesini engelleyerek bu arka plan iltihabını azaltması, olası mekanizmalardan biri.
HALA CEVAPLANMAMIŞ SORULAR VAR
Tüm bu bulgular güçlü ama kesin bir “demans aşısı bulundu” demek için erken. Yine de araştırmacılara göre bir aşının demans riskini azaltma ihtimali oldukça dikkat çekici, özellikle de asıl amacı bu değilken.
BAĞIŞIKLIK VE BEYİN ARASINDAKİ BAĞ
Bu çalışmalar bize beyin sağlığının sadece nörolojik bir mesele değil, bağışıklık sistemiyle de yakından ilişkili olduğunu, belki de sağlıklı yaşlanmanın anahtarlarından birinin enfeksiyonları önlemek kadar kronik iltihabı azaltmak olduğunu da gösteriyor.
Kısacası araştırmacılar bağışıklık sistemini güçlü tutmanın dolaylı olarak beynimizi de koruyor olabileceğini belirtiyor.
Daha fazla kültür-sanat içeriği için bizi sosyal medya adreslerimizden takip edin!
Instagram'da @siyahdergicom,
Twitter'da @siyahdergi
ve TikTok'ta @siyahdergicom ♥
İçerikleri URL ile kaynak gösterip kısmen kullanabilirsiniz. Aksi halde telif haklarımız bulunmaktadır.
Yorum yaz