Kitle iletişim özgürlüğü, basın özgürlüğü, ifade özgürlüğü ve medya bağımsızlığı gibi kavramlar, 2025 yılında küresel demokrasi, insan hakları ve toplumsal hesap verebilirlik için kritik rol oynuyor.
RSF Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi’ne göre ekonomik kırılganlık medya özgürlüğünü tehdit ederken, Pew Araştırma Merkezi’nin 35 ülkede yaptığı anketler, yetişkinlerin yüzde 61’inin sansürsüz haber raporlamasını çok önemli bulduğunu gösteriyor ve bu özgürlüklerin kısıtlanması otoriter rejimlerin yükselişini hızlandırıyor.
KİTLE İLETİŞİM ÖZGÜRLÜĞÜ NEDEN ÖNEMLİDİR?
Kitle iletişim özgürlüğü, bireylerin ve toplumların bilgiye erişim hakkı, düşüncelerini ifade etme yeteneği ve kamuoyu oluşturma süreçlerini doğrudan etkileyen bir temel hak olarak, demokrasinin işleyişinde vazgeçilmez bir konumda yer alır; çünkü bu özgürlük sayesinde hükümetler ve güçlü aktörler hesap verebilir hale gelir, şeffaflık sağlanır ve halkın bilinçli kararlar alması mümkün olur.
Amnesty International’ın 2025 küresel basın özgürlüğü raporunda belirtildiği üzere, bu özgürlük ifade özgürlüğünün bir parçası olarak, haber toplama, yayma ve alma süreçlerini korur, böylece toplumun kamu yararına ilişkin konuları öğrenmesini ve tartışmasını kolaylaştırır; örneğin, insan hakları ihlalleri, yolsuzluklar ve çevresel krizler gibi konularda bağımsız medya, sosyal değişimleri hızlandırarak toplumsal gelişimi destekler.
BASIN ÖZGÜRLÜĞÜ
Pew Araştırma Merkezi’nin 2025 anketlerine göre, 35 ülkede yetişkinlerin medyan yüzde 61’i basın özgürlüğünü çok önemli görürken, bu oran Kanada’da yüzde 77’ye, Yunanistan’da yüzde 89’a ulaşır ve eğitim seviyesi yükseldikçe bu değer artar, zira sansürsüz iletişim araçları bireylerin günlük hayatlarında bilgiye dayalı katılımı artırır.
UNESCO’nun dünya medya trendleri raporlarında vurgulandığı gibi, bu özgürlük medya çoğulculuğunu, bağımsızlığını ve gazetecilerin güvenliğini korur, böylece sürdürülebilir kalkınma hedeflerine katkı sağlar ve kriz dönemlerinde barış ile istikrar arasında denge kurar; özellikle Sanayi Devrimi sonrası kapitalist düzenlerde ortaya çıkan kitle toplumlarında, iletişim araştırmalarının önemi artmış ve bu özgürlük, propaganda ile dezenformasyona karşı bir kalkan görevi görür. Türkiye’de yapılan akademik çalışmalarda da belirtildiği üzere, kitle iletişim araçları ulusal veya uluslararası konularda kamuoyu oluşturarak toplumsal hareketleri tetikler ve inandırıcı olma şartıyla sosyal değişimleri yönlendirir.
2025 YILINDA KİTLE İLETİŞİMİ
2025 yılında kitle iletişim özgürlüğünün önemi, ekonomik kırılganlık, siyasi baskılar ve teknolojik gelişmeler gibi tehditler karşısında daha da belirginleşmiştir; RSF Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi’ne göre, ekonomik bağımsızlık olmadan özgür basın mümkün değildir ve 180 ülkenin 160’ında medya finansal istikrarı zorlukla sağlar, bu da haber odalarının kapanmasına ve gazetecilerin sürgüne yol açar.
Örneğin, Amerika Birleşik Devletleri’nde haber çöllerinin oluşması ve Arjantin’de kamu medyasının tasfiye edilmesi gibi durumlar, medya sahiplerinin editoryal bağımsızlığa müdahalesini artırırken, Rusya ve Macaristan gibi ülkelerde devlet kontrollü medya yoğunlaşması basın özgürlüğünü “çok ciddi” seviyede tehdit eder. Amnesty International’ın raporunda Afganistan’da Taliban yönetimi altında 336 gazetecinin keyfi tutuklama ve işkenceye maruz kalması, Belarus’ta 40’tan fazla gazetecinin hapsedilmesi ve Pakistan’da 2024’te yedi gazetecinin hedefli saldırılarda öldürülmesi gibi örnekler, bu özgürlüğün kısıtlanmasının otoriter eğilimleri nasıl güçlendirdiğini gösterir.
UNESCO’nun 2025 temalı Dünya Basın Özgürlüğü Günü’nde vurgulandığı üzere, yapay zeka gibi teknolojiler basın özgürlüğünü hem bozabilir hem de geliştirebilir, ancak ekonomik baskılar altında medya platformlarının reklam gelirlerini kaybetmesi, kaliteli haberciliği tehlikeye atar ve toplumun güvenilir bilgiye erişimini engeller.
Pew anketlerinde Türkiye’de basın özgürlüğünün önemini yüzde 70’in üzerinde gören katılımcılar, bu özgürlüğün artan değerini yansıtırken, küresel medyanın yüzde 50’den fazlasında “zor” veya “çok ciddi” koşullar hüküm sürer ve bu durum, ifade özgürlüğünün korunmasını acil bir küresel öncelik haline getirir.
Yorum yaz