Whataboutism terimi, “what” ve “about” kelimelerinin birleşiminden türetilmiş, tartışmalarda sıkça karşılaşılan bir retorik araçtır.
Whataboutism yöntemi bir eleştiri ya da sorunun doğrudan yanıtlanması yerine, konuyla ilgisiz başka bir soruyla karşılık verilmesi anlamına gelir. Örneğin bir aday, “Çevreyi korumak için plastik kullanımını azaltmalıyız” dediğinde diğer adayın “Peki Güney Sudan’daki açlık sorununa ne diyorsun?” şeklinde yanıt vermesi, tam anlamıyla bir Whataboutism örneğidir. Bu tür tepkiler, tartışmaya yapıcı bir katkı sunmak yerine, konuyu saptırmak ve zor sorulardan kaçmak için kullanılır.
WHATABOUTISM NEDİR?
Whataboutism teriminin kökeni 1974 yılında İrlanda’da, The Irish Times gazetesine yazılan bir mektupta “Whatabouts” ifadesinin ilk kez geçmesiyle ortaya çıkmıştır.
Bu strateji özellikle siyasi propagandada popülerdir. Soğuk Savaş döneminde ABD, Sovyetler Birliği’ni hapishane kampları nedeniyle eleştirdiğinde Sovyetler, “Ama siz siyah insanları linç ediyorsunuz!” diyerek karşılık vermiştir.
Bu yöntem, sorumluluk almaktan kaçınan politikacılar ve demagoglar tarafından sıklıkla kullanılır.
Örneğin Donald Trump, başkanlığı döneminde kendisine yöneltilen eleştiriler karşısında sık sık Hillary Clinton’ın e-posta skandalını gündeme getirerek dikkatleri başka yöne çekmiştir. Ancak Whataboutism sadece siyasette değil, gündelik yaşamda ve sosyal medyada da yaygındır.
Bir kadının maaş eşitsizliğinden şikayet ettiğinde, bir erkeğin “Suudi Arabistan’da kadınlar araba bile süremiyor” diyerek yanıt vermesi de bu taktiğin tipik bir örneğidir.
Bu içeriğimizi de okumak isteyebilirsiniz: Pink Tax Nedir?
Sonuç olarak Whataboutism, mantıklı bir argüman üretemeyen kişilerin, konudan saparak tartışmayı bulanıklaştırma çabasını yansıtır. Bu durum, tartışmanın hedefe yönelik ve yapıcı bir biçimde ilerlemesini engeller.
WHATABOUTISM NASIL İŞLER?
Whataboutism, hem politik tartışmalarda hem sosyal medyada hem de günlük konuşmalarda sıkça karşımıza çıkan bir tartışma tekniğidir.
Bu yöntemde kişi, kendisine yöneltilen eleştiriye doğrudan yanıt vermek yerine, dikkatleri başka bir konuya çekerek asıl meseleden uzaklaştırır. Bu durum genellikle iki adımda gerçekleşir:
- Karşı soru ile iddianın ahlaki geçerliliği sorgulanır veya geçersiz kılınır.
- Böylece iddia, dolaylı biçimde yanlış veya önemsiz gösterilerek tartışmadan çıkarılır.
BİR KONUŞMADA WHATABOUTISM’İ NASIL ANLARSINIZ?
Whataboutism’e maruz kaldığınızı anlamanın birkaç basit yolu vardır. Bu yolları üçe ayırmak mümkündür:
- Karşı argüman, genellikle ilk konuyla doğrudan bağlantılı değildir.
- Sürekli karşı sorular sorularak asıl meseleye dönmek zorlaşır.
- Kişi savunmaya geçtiğinde, karşı sorular daha duygusal bir tonda ifade edilebilir.
Ancak her konu dışı sapma “Whataboutism” değildir. Bazı durumlarda konuyu farklı bir açıdan değerlendirmek tartışmayı zenginleştirir.
Bu nedenle, yapıcı farklılıklar ile dikkat dağıtıcı karşılaştırmaları ayırt etmek gerekir. Her farklı görüşü “Whataboutism” olarak etiketlemek, tartışmayı tek taraflı hale getirir ve ilerlemeyi engeller.
WHATABOUTISM’E NASIL TEPKİ VERİLMELİ?
Whataboutism, tartışmaların verimliliğini azaltır ve konudan sapılmasına yol açar. Bu nedenle doğru bir tepkiyle odağı tekrar ana konuya yönlendirmek önemlidir. Verilecek tepki, karşınızdaki kişinin yaklaşımına ve aranızdaki ilişkiye göre değişebilir.
KARŞI ARGÜMANDA HAKLILIK PAYI VARSA
Eğer karşı tarafın argümanı temelde doğru olsa bile tartışmayı yavaşlatıyorsa, bunu kabul edip anlayış gösterebilir, ardından “bu önemli bir konu, ama önce ilk meseleyi tamamlayalım” diyebilirsiniz. Daha sonra yeni konuyu ayrıca ele almayı önerebilirsiniz.
KARŞI ARGÜMANI DEĞERLENDİREMİYORSANIZ
Whataboutism’in amacı çoğu zaman sizi şaşırtmak ve odağınızı dağıtmaktır. Eğer konuyu değerlendirecek bilginiz yoksa, bunu açıkça ifade edin ve “bu kısmı daha sonra birlikte inceleyelim, şimdi ilk konumuza dönelim” diyebilirsiniz.
KARŞI ARGÜMAN AÇIKÇA YANLIŞSA
Eğer karşı tarafın iddiası hatalıysa, bunu sakin bir şekilde, mümkünse kaynaklarla destekleyerek belirtin. Ardından tartışmayı tekrar ana konuya yönlendirin. Ancak dikkat edin, bu durumda tartışma kolayca yeni konuya kayabilir.
WHATABOUTISM’E KARŞI ETKİLİ YÖNTEMLER
Whataboutism sosyal medyada sıkça ifade ediliyor. Genellikle trollerle gerçek kullanıcılar arasında ortaya sürülen bu terimi savuşturmanın birkaç etkili yöntemi var.
TARTIŞMAYI YAPILANDIRIN
Konunun dağılmaya başladığını hissediyorsanız, “asıl tartıştığımız konu neydi?” gibi bir soru sorarak odağı geri kazanın. Böylece taraflar tartışma sınırlarını netleştirir.
ANLAYIŞ GÖSTERİN
Karşı tarafın sorularına ve itirazlarına anlayış göstermek, tartışmanın duygusal değil, mantıksal zeminde ilerlemesine yardımcı olur.
SAKİNLİĞİNİZİ KORUYUN
Sakin ve mantıklı kalmak, tartışmanın yapıcı olmasını sağlar. Whataboutism kullanan kişi genellikle argüman eksikliğini gizlemeye çalışır.
GEREKİRSE KONUŞMAYI ERTELEYİN
Karşınızdaki kişi konuya duygusal olarak fazla yatırım yaptıysa, tartışmayı uzatmak yerine ertelemek daha sağlıklı olabilir. Uygun bir zamanda konuyu yeniden ele almak, iletişimi korur.
WHATABOUTISM VE KORKULUK (STRAWMAN) ARGÜMANI ARASINDAKİ FARK
Whataboutism, karşı sorularla konuyu dağıtırken; korkuluk argümanı (strawman), karşı tarafın görüşünü çarpıtarak saldırıya açık hale getirir.
Örneğin:
Kişi A, “Tren istasyonlarında daha fazla kamera olmalı, böylece suçlar daha kolay çözülür” der.
Kişi B, “Sen bir gözetim devleti istiyorsun” şeklinde yanıt verirse, bu bir korkuluk argümanıdır.
Bu durumda, “Ben bunu söylemedim, yanlış bir çıkarım yaptın” diyerek durumu netleştirmek gerekir.
Whataboutism, tartışmalarda odak kaybına yol açan bir savunma biçimidir. Konunun dağılmasına izin vermeden, sakin, anlayışlı ve yapıcı bir tutum sergilemek, hem iletişimi korur hem de tartışmanın ilerlemesini sağlar.
Daha fazla kültür-sanat içeriği için bizi sosyal medya adreslerimizden takip edin!
Instagram'da @siyahdergicom,
Twitter'da @siyahdergi
ve TikTok'ta @siyahdergicom ♥
İçerikleri URL ile kaynak gösterip kısmen kullanabilirsiniz. Aksi halde telif haklarımız bulunmaktadır.
Yorum yaz