Bugün de her sene olduğu gibi Türkiye’nin dört bir yanında işçiler meydanları doldurdu. Öncelikle İşçi ve Emekçinin bayramı olan bu günün tarihinden bahsederek yazıma giriş yapmak istiyorum.
İŞÇİ BAYRAMININ ÇIKIŞ HİKAYESİ NEDİR?
1856’da Avustralya’nın Melbourne kentinde Melbourne Üniversitesi’nden başlanarak Parlamento Evi’ne kadar yürüyüş düzenlendi. Bu işçilerin yaptığı ilk başkaldırıydı. 1886 yılında ise Amerika İşçi Sendikaları Konferedasyonu önderliğinde işçiler iş bırakma eylemi yaptılar. Haftada 6 gün, 12 saat çalışan işçiler 8 saat çalışma isteğinde bulundular. Bunun içinde hep beraber Ulusal Park’a doğru yürüdüler. Bu yürüşte sadece beyazlar değil siyahlar da vardı ki o dönem Ulusal Park’a siyahların girmesi yasaktı. Ancak buna aldırış etmeyen işçiler, birleşerek direnmeye devam ettiler.
Bu gösteriler Mayıs ayının başlarına kadar devam etti. 3 Mayıs 1886’da işçiler eylemlerine devam ettiler. Bu sefer yer Haymarket Meydanı’ydı. Sayıları iyice kalabalıklaşan işçilerin üzerine fabrikatörler grev kırıcılarını saldı. Olay iyice kızışınca polis ateş açtı bunun sonucunda birçok işçi yaralandı ve 6 işçi de hayatını kaybetti. Bunun üzerine diğer gün işçiler bu saldırıyı protesto etmeye tekrardan Haymarket’e gittiler. Eylem sırasında Haymarket Meydanı’nın kürsüsünün önüne bomba atıldı ve 7 polis vefat etti. Bombanın kim tarafından atıldığı bilinmemesine rağmen yüzlerce işçi tutuklandı ve suçlu bulunan 8 işçiye dava açıldı.
Bu 8 işçi mahkemeye çıktılar ve bombayı attıklarına dair herhangi bir kanıt bulunamamasına rağmen suçlu ilan edildiler. Suçlulardan Albert Persons’a özür dileme şartıyla affedileceği söylendi ancak o mahkeme heyetinin karşısında tarihe geçecek şu sözcükleri kullandı:
‘’Bütün dünya biliyor suçsuz olduğumu. Eğer asılırsam cani olduğumdan değil, emekçi olduğumdan asılacağım.’’
Albert Persons, August Spies, George Engel ve Adolph Fischer asılarak idam edildiler. Louis Lingg, hapishanede intihar etti. Oscar Neebe 15 yıl hüküm giyerken, Michael Schwab ve Samuel Fielden ise ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı.
1889’da toplanan İkinci Enternasyonal, Fransız işçi temsilcisinin önergesiyle 1 Mayıs işçi sınıfının birlik, dayanışma ve mücadele günü ilan edildi.
TÜRKİYE’DE KUTLANMA TARİHİ
Anadolu’da 1 Mayıs ilk kez Osmanlı Dönemi’nde 1905 yılında İzmir’de kutlandı. Cumhuriyet döneminde ise Sovyetler Birliği ile 1 Mayıs 1922’de Ankara’da İşçi Bayramı olarak kutlandı. Resmi olarak kutlanması ise ilk kez 1 Mayıs 1923’te oldu.
Yıl 1977’yi gösterdiğinde ise 1 Mayıs kutlamalarında Taksim’de yaklaşık 500 bin kişi toplanmıştı. Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu’nun (DİSK) düzenlediği, 18 solcu kuruluş ve Cumhuriyet Halk Partisi’nin de desteklediği bu yürüyüş adeta savaş alanına döndü. DİSK Genel Başkanı Kemal Türkler alanda konuşmasını yaparken etraftaki binalardan işçilerin üzerine ateş açılmaya başlandı. 34 kişinin hayatını yitirdiği bu olay ‘Kanlı 1 Mayıs’ olarak tarihe geçti.
BU SENE NELER YAŞANDI?
Eskişehir’de faaliyet gösteren Doruk Madencilik işçileri ödenmeyen ücretler ve tazminatlar nedeniyle Eskişehir’den Ankara’ya yürüyüş düzenledi. Ankara’da Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı önünde oturma eylemine başlayıp, açlık grevi yaptılar. Yaklaşık 5 aydır maaş alamayan işçiler, alacaklarını almadan grevi bırakmayacaklarını söylediler. 28 Nisan 2026’da görüşmeler sağlandı ve işçilerin talepleri kabul edildi. 15 gün sonra ücretlerin hesaplarına yatırılacağı söylendi. Bağımsız Maden İş Sendikası bu haberi ‘’Zafer direnen madencinin’’ notuyla paylaştı.
1 Mayıs 2026’da ise İstanbul’da DİSK, KESK, TMMOB ve TBB’nin kutlamalarının Kadıköy Rıhtım Meydanı’nda yapılmasına izin verildi. Ancak Valilik kararıyla Beyoğlu, Şişli, Fatih ve Beşiktaş’ta yürüyüş, basın açıklaması vb. etkinlikler yasaklandı.
Bunun dışında Taksim’e de giriş tamamen yasaklandı. Mecidiyeköy’de toplanmak isteyen birçok kişi ablukaya alındı. Polis barikatını aşan gruplara biber gazı ile müdahale edildi. İstanbul Valiliği’nin yaptığı açıklamaya 575 kişi gözaltına alındı.
Ankara’da yürüyüşe Doruk Madencilik işçileri de katıldı. Madencilerden biri ‘’İlk defa 1 Mayıs’ı kutluyoruz çünkü biz hep çalışıyorduk’’ ifadesini kullandı.
İzmir, Adana, Bursa, Antalya, Edirne, Adıyaman, Konya, Gaziantep ve geriye kalan birçok şehrimizde de yürüyüş yapıldı.
Hakları için mücadele eden tüm emekçilerin 1 Mayıs’ı kutlu olsun. Yaşasın emek, yaşasın dayanışma!
Yorum yaz