Bu iki resimde doktorlardan hangisinin ameliyatınızı yapmasını tercih ederdiniz? Eğer cevabınız ilk seçenek ise Hale Etkisi hayatınızı düşündüğünüzden fazla etkiliyor.
Günlük hayatta hem olumlu hem olumsuz sonuçlara sebep olan Hâle Etkisi, bilişsel bir önyargı olarak birçok alanda manipülasyon tekniği olarak karşımıza çıkıyor.
BİLİŞSEL BİR ÖNYARGI OLARAK HALE ETKİSİ
Psikolojide Hâle Etkisi bir kişinin tek bir özelliğinden yola çıkarak onun hakkında genel bir yargıya varmak olarak tanımlanıyor. İlk izlenimde kişiden elde edeceğimiz bilgi büyük öneme sahiptir çünkü daha sonra oluşacak genel yargıların belirleyici faktörüdür. Örneğin bir kişi çekici ise onun aynı zamanda zeki ve iyi niyetli birisi olduğunu varsayarız.
Özellikle bir manipülasyon tekniği olarak karşımıza çıkan Hâle Etkisi, 1920 yılında psikolog Edward Thorndike tarafından literatüre kazandırılır. Özellikle pazarlama alanında markalar Hâle Etkisinden yararlanarak ürün algısını iyileştirmeye çalışıyor.
Hâle Etkisinin en önemli örneği Çekicilik Stereotipi olarak karşımıza çıkıyor. Bu örneğe göre insanlar fiziksel olarak çekici bir insanın daha sağlıklı, zeki ve başarı olduğu yanılgısına düşme eğiliminde oluyor.
EDWARD THORNDIKE’IN ASKERLER ÜZERİNDE UYGULADIĞI DENEY
1920’de yürütülen deneyde, Thorndike askeri bir kurumda üst düzey yetkililerin yeni gelen askerleri nasıl değerlendirdiğini anlamaya çalışır. Thorndike yetkililerden askerleri fiziksel güç, zekâ, liderlik vasfı ve kişisel karakter açısından değerlendirmesini ister.
Sonuçlar oldukça şaşırtıcıdır. Verilere göre yapılan değerlendirmede askerlerin fiziksel güç değerlendirilmesiyle onlara yüklenen zekâ seviyesi arasında korelasyon vardır. Sonuç gösterir ki fiziksel görünüş diğer değerlendirme ölçütlerini tartışmasız etkilemiştir.
HALE ETKİSİNİN TERSİ: BOYNUZ ETKİSİ
Bazen Ters Hâle Etkisi olarak da kaşımıza çıkan Boynuz Etkisi ise Hâle Etkisinin tam zıddı olarak karşımıza çıkıyor. Boynuz Etkisine göre bir kişinin tek bir olumsuz özelliği onun hakkında bütüncül bir negatif yargıya varmamıza sebep oluyor.
Örneğin bir kişi iş hayatında başarısız biri ise onun aynı zamanda yalancı ve hilekâr biri olduğunu düşünme eğiliminde oluyoruz. Özellikle okul ve iş hayatında olumsuz sonuçlar doğuran bu iki bilişsel önyargı sadece kişinin günlük hayatını etkilemiyor aynı zamanda kendi kimlik inşasını da zedeliyor.
Detaylı bilgi için aşağıdaki makaleyi ziyaret etmek için TIKLAYIN…
Daha fazla kültür-sanat içeriği için bizi sosyal medya adreslerimizden takip edin!
Instagram'da @siyahdergicom,
Twitter'da @siyahdergi
ve TikTok'ta @siyahdergicom ♥
İçerikleri URL ile kaynak gösterip kısmen kullanabilirsiniz. Aksi halde telif haklarımız bulunmaktadır.
Yorum yaz